De epidemie binnen de epidemie

De corona-pandemie is een ongekende crisis van onze volksgezondheid. Maar in deze pandemie ligt nog een andere epidemie besloten: die van angst en onzekerheid. Zoals de Ierse premier gisteren terecht opmerkte heeft déze epidemie nu al een veel grotere doorwerking op onze samenleving dan die van het virus zelf. We gaan door de angst en onzekerheid immers anders door denken, voelen en ons gedragen. Dat is goed als dat de doorgifte van het virus vermindert. Maar uit onderzoek van andere crises weten we dat het ook substantiële effecten heeft die we niét willen. Dat zo’n crisis niet alleen onze fysieke gezondheid, maar ook onze mentale gezondheid hard raakt. Zelfs zodanig, dat we bijvoorbeeld zowel bij de SARS-crisis van 2002/2003 als bij de financiële crisis na 2008 het aantal suïcides substantieel zagen stijgen. 

Op basis van mijn onderzoek naar de doorwerking van angst en onzekerheid rond criminaliteit, terrorisme, de migrantencrisis en de financiële crisis heb ik die knock-on effecten in de samenleving wel samengevat als De zeven plagen van onveiligheidsbeleving. We zien namelijk systematisch effecten op (1) Welzijn, (2) Mobiliteit en gebruik van voorzieningen, (3) Sociaal Klimaat ,(4) Economie, (5) Criminaliteit en veiligheid, (6) Verhouding tussen burger en bestuur en (7) Bescherming en beveiliging (tegen de dreiging in kwestie). 

Onderzoek naar dergelijke effecten in het specifieke geval van epidemieën is nog schaars. Een eerste scan van de ervaringen die zijn opgedaan bij de SARS-epidemie van 2002/2003 laat echter grote overeenkomsten zien met wat we al uit niet-gezondheidskundige crises weten én met de theorievorming rond veiligheidsbeleving. Er lijkt dus sprake van universele mechanismen.

Ik ben daarom nu snel de inzichten uit SARS-epidemie, andere crises én theorie aan het integreren. Dat resulteert in een compact overzicht van de doorwerking die we ook van de ángst-epidemie op verschillende terreinen in de samenleving kunnen verwachten. En van de welke vraagstukken waarop we ons dus – naast het gezondheidsvraagstuk – óók moeten prepareren. Voor wie er wat aan heeft, als aanvulling op de al bestaande inzichten. Voor gebruik op bestuurlijk en strategisch niveau zal proberen ik e.e.a. in één compacte infographic of mindmap samen te brengen. Heeft u daar wat aan, laat het weten!

Marnix Eysink Smeets

Nieuws

1 April 2020

Mindmaps maatschappelijke doorwerking van de angst voor corona (versie 4.0)

Lees verder

18 March 2020

Verkenning van de doorwerking van de angst en onzekerheid over corona in de samenleving.

Lees verder

1 June 2019

Aanwijzingen voor een opleving van geweld? Exploratief onderzoek voor ministerie van Justitie & Veiligheid.

Lees verder

1 May 2019

IV-beleid in Gouda, Bodegraven-Reeuwijk, Waddinxveen en Zuidplas. Een onderzoek in opdracht van de Groene Hart Rekenkamer. 

Lees verder